transformatie Baumannkerk Rotterdam
- Rotterdam
Een biechtstoel werd een balkon. Een kerkkluis staat nu in een keuken. HOYT Architecten transformeert monumentale Rotterdamse kerk tot 33 appartementen.
Toen de Baumannkerk in Rotterdam-Overschie haar functie als gebedshuis verloor, was sloop nooit een optie. De kerk uit 1953 was aangewezen als gemeentelijk monument — niet ondanks haar leeftijd, maar juist vanwege die leeftijd. In een stad waarvan het historische centrum in mei 1940 door het bombardement vrijwel volledig werd verwoest, zijn zelfs naoorlogse gebouwen kostbaar. Rotterdam koestert zijn recente geschiedenis zorgvuldig.
HOYT Architecten werd geselecteerd om de kerk te transformeren tot 33 appartementen, een winkel en een café. De uitdaging lag in het navigeren tussen drie zeer verschillende partijen: het Bisdom als voormalig eigenaar, dat wilde dat het gebouw een waardig nieuw leven zou krijgen; de gemeente, die haar jonge monument beschermde; en de ontwikkelaar, die een commercieel haalbaar plan nodig had. In plaats van deze belangen als tegenstrijdig te behandelen, gebruikte HOYT ze als creatieve randvoorwaarden.
Het resultaat is een transformatie waarbij het karakter van de kerk volledig intact blijft.
De ingrepen aan de buitenzijde zijn minimaal — er zijn spaarzaam nieuwe ramen toegevoegd, met kozijnen die achter de muur verborgen zijn, en de originele eiken entreedeuren zijn behouden gebleven. De enige zichtbare toevoeging bestaat uit twee nieuwe lagen bovenop het dak, waarvan het rationele, ietwat brutalistische karakter opvallend goed samengaat met de sobere wederopbouwarchitectuur van de omliggende wijk. Dit dakelement heeft zijn eigen nieuwe fundering, gebouwd rondom de bestaande fundering.
Binnen werd de structuur van de oorspronkelijke kerk als heilig behandeld. Bij binnenkomst worden bezoekers verwelkomd door de volledige oorspronkelijke hoogte van het schip en een direct zicht op het monumentale gebrandschilderde raam — een van de twee enorme rozetramen waarvan het Bisdom akkoord ging dat ze in het nieuwe ontwerp geïntegreerd konden worden. De toren, het altaar en het schip zijn allemaal zoveel mogelijk behouden.
De 33 appartementen — variërend van circa 50m² tot 120m², waaronder duplex- en loftwoningen — zijn zorgvuldig ontworpen rondom een centrale gang. Waar mogelijk hebben de architecten originele artefacten en architectonische elementen rechtstreeks in de woningen geïntegreerd. Eén appartement heeft de originele kerkkluis in de keuken. Andere appartementen bevatten metselwerkbogen of een balkon op de plek waar ooit de biechtstoel stond. In de toren bevindt zich een smal, hoog oprijzend appartement. Boven het altaar: een royale loft.
"Tijdens het ontwerpproces werden we opnieuw verliefd op het oorspronkelijke gebouw," zegt Joris van Hoytema van HOYT Architecten. "En we zijn gaan begrijpen hoeveel het betekent voor een stad die grotendeels verstoken is van vooroorlogse bebouwing, om ook haar recente geschiedenis te koesteren. We zijn vooral geraakt door het feit dat de bewoners hun eigen vlag hebben ontworpen voor het gebouw — een combinatie van de Rotterdamse vlag met een abstractie van het gebrandschilderde raam dat we hebben weten te behouden. Dat zegt alles over wat dit project betekent voor de mensen die hier wonen."
Omdat kerken zowel het sociale leven als de stedelijke structuur van een stad verankeren, is HOYT Architecten van mening dat het transformeren ervan een bijzondere verantwoordelijkheid met zich meebrengt: de nieuwe functie moet even levendig, even betekenisvol en even aanwezig zijn in de stad als de oude. De Baumannkerk laat zien dat appartementen precies dat kunnen zijn.
Projectinformatie
Locatie: Burgemeester Baumannlaan, Rotterdam Overschie
Programma: 33 appartementen, winkel en café
Architect: Joris van Hoytema van HOYT Architecten Rotterdam
Aannemer: Van Wijnen Stolwijk
Constructeur: CAE Delft
Met bijzondere dank aan de ontwikkelaar: Ro-oK Rotterdam, Bart Verhagen en Gijs van der Kleij
Fotografie: © Ossip van Duivenbode
Toen de Baumannkerk in Rotterdam-Overschie haar functie als gebedshuis verloor, was sloop nooit een optie. De kerk uit 1953 was aangewezen als gemeentelijk monument — niet ondanks haar leeftijd, maar juist vanwege die leeftijd. In een stad waarvan het historische centrum in mei 1940 door het bombardement vrijwel volledig werd verwoest, zijn zelfs naoorlogse gebouwen kostbaar. Rotterdam koestert zijn recente geschiedenis zorgvuldig.
HOYT Architecten werd geselecteerd om de kerk te transformeren tot 33 appartementen, een winkel en een café. De uitdaging lag in het navigeren tussen drie zeer verschillende partijen: het Bisdom als voormalig eigenaar, dat wilde dat het gebouw een waardig nieuw leven zou krijgen; de gemeente, die haar jonge monument beschermde; en de ontwikkelaar, die een commercieel haalbaar plan nodig had. In plaats van deze belangen als tegenstrijdig te behandelen, gebruikte HOYT ze als creatieve randvoorwaarden.
Het resultaat is een transformatie waarbij het karakter van de kerk volledig intact blijft.
De ingrepen aan de buitenzijde zijn minimaal — er zijn spaarzaam nieuwe ramen toegevoegd, met kozijnen die achter de muur verborgen zijn, en de originele eiken entreedeuren zijn behouden gebleven. De enige zichtbare toevoeging bestaat uit twee nieuwe lagen bovenop het dak, waarvan het rationele, ietwat brutalistische karakter opvallend goed samengaat met de sobere wederopbouwarchitectuur van de omliggende wijk. Dit dakelement heeft zijn eigen nieuwe fundering, gebouwd rondom de bestaande fundering.
Binnen werd de structuur van de oorspronkelijke kerk als heilig behandeld. Bij binnenkomst worden bezoekers verwelkomd door de volledige oorspronkelijke hoogte van het schip en een direct zicht op het monumentale gebrandschilderde raam — een van de twee enorme rozetramen waarvan het Bisdom akkoord ging dat ze in het nieuwe ontwerp geïntegreerd konden worden. De toren, het altaar en het schip zijn allemaal zoveel mogelijk behouden.
De 33 appartementen — variërend van circa 50m² tot 120m², waaronder duplex- en loftwoningen — zijn zorgvuldig ontworpen rondom een centrale gang. Waar mogelijk hebben de architecten originele artefacten en architectonische elementen rechtstreeks in de woningen geïntegreerd. Eén appartement heeft de originele kerkkluis in de keuken. Andere appartementen bevatten metselwerkbogen of een balkon op de plek waar ooit de biechtstoel stond. In de toren bevindt zich een smal, hoog oprijzend appartement. Boven het altaar: een royale loft.
"Tijdens het ontwerpproces werden we opnieuw verliefd op het oorspronkelijke gebouw," zegt Joris van Hoytema van HOYT Architecten. "En we zijn gaan begrijpen hoeveel het betekent voor een stad die grotendeels verstoken is van vooroorlogse bebouwing, om ook haar recente geschiedenis te koesteren. We zijn vooral geraakt door het feit dat de bewoners hun eigen vlag hebben ontworpen voor het gebouw — een combinatie van de Rotterdamse vlag met een abstractie van het gebrandschilderde raam dat we hebben weten te behouden. Dat zegt alles over wat dit project betekent voor de mensen die hier wonen."
Omdat kerken zowel het sociale leven als de stedelijke structuur van een stad verankeren, is HOYT Architecten van mening dat het transformeren ervan een bijzondere verantwoordelijkheid met zich meebrengt: de nieuwe functie moet even levendig, even betekenisvol en even aanwezig zijn in de stad als de oude. De Baumannkerk laat zien dat appartementen precies dat kunnen zijn.
Projectinformatie
Locatie: Burgemeester Baumannlaan, Rotterdam Overschie
Programma: 33 appartementen, winkel en café
Architect: Joris van Hoytema van HOYT Architecten Rotterdam
Aannemer: Van Wijnen Stolwijk
Constructeur: CAE Delft
Met bijzondere dank aan de ontwikkelaar: Ro-oK Rotterdam, Bart Verhagen en Gijs van der Kleij
Fotografie: © Ossip van Duivenbode